Selçuklu’dan Sonra Kurulan Beylikler

0

Anadolu Selçukluları, Bizans ve Kilikia’daki kabileleri Türkmen beyliklerini Anadolu’ya yerleştirmişlerdi. Böylece, Anadolu Selçukluları devletin sınırlarını güvence altına aldı ve Türkmen Beylerini kontrol altında tuttu. Ancak 1243’teki Kösedağ Savaşı sırasında, Anadolu Selçuklu Devletinin Türkmenler üzerindeki kontrolü zayıfladı. Bu savaştan sonra, Moğolların bir kolu olan İlhanlılar Anadolu’da kontrol altına aldılar. Bu süreçte aşırılık yanlısı prenslikler ilk önce İlhanlılara bağımlı hale geldi, sonra bağımsız devletlere dönüştü. Bu prensliklerden biri olan Osmanlı Prensliği, diğer tüm prensliklerin topraklarını devraldı ve bir imparatorluk oldu.

İkinci Dönem Anadolu Beylikleri tabloda gösterilmiştir. Bu altı taneden daha aşağıda anlatıldığı gibi Osmanlı Anadolu’nun daha sonra prenslik tarihinde önemli bir rol oynadıkları;

Aydınoğulları
Aydınoğulları, 1308 civarında Selçuk ve Tire’de kuruldu. Devletin kurucusu Aydınoğlu Mehmed Bey, Germiyanoğulları’na (ordu komutanı) bağlıydı. Mehmed Bey ilk olarak Germiyanens’e bağlandı. Sonra Birgi’yi Bizans’tan alıp başkente getirdiğinde bağımsızlığını ilan etti. Daha sonra Topraklarına Ödemiş, Sultanhisar ve İzmir eklendi. Ayasuluğ’da (bugün Selçuk) Aydınoğullarının ilk donanmasını kurdu.

1334 yılında Mehmed Bey’in ölümü üzerine oğlu Umur Bey beyliğin lideriydi. Umur Bey, Selçuk ve İzmir’de tersaneler kurdu ve filosunu güçlendirdi. Sakız adası, Bozcaada, Euboea, Mora ve Rumeli kıyılarına baskın düzenledi. Umur Bey, Alaşehir’i topraklarına kattığında, Venedik, Ceneviz, Rodos Şövalyeleri ve Kıbrıs Krallığı’nın donanması bir araya geldi. Birleşik Haçlı Donanması 1344’te İzmir’i ele geçirdi ve Aydınoğulları bu savaşta filosunu kaybetti.
Haçlılara denizden ve Osmanlılara karşı da topraktan direnemedi. İsa Bey, 1390’da Tire’de oturmayı kabul ederek topraklarını Yıldırım Bayezid’e bıraktı. 1402’de Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid’i mağlup eden Timur Aydınoğullari eski topraklarını geri verdi. Murad tarafından elendi.

Germiyanoğulları
Germiyanoğulları, 1300 yılında Alman-Türk kabilelerinde Yakub Bey tarafından kuruldu. Etrafı Kütahya, Kula, Simav Gölü ve Denizli hüküm sürdü. İlhanlıların egemenliğini ilk kez tanıyan Yakub Bey, İlhanlıların Anadolu’daki güçlerini kaybettikten sonra bağımsızlık kazandı. Fakat bu sefer Germiyanoğuları, Karamanoğullarının tehdidiyle karşılaştı. Bunun üzerine Süleyman Şah, kızı Yıldırım Bayezid ile evlenerek Osmanlılara destek verdi. Ayrıca Simav, Emet ve Tavşanlı da Osmanlıların etrafındaki konutları verdi. II. Yakub Bey bu toprakları talep ettiğinde, 1390’da Yıldırım Bayezid, beyliğin tüm bölgelerini ele geçirdi. Timur, 1402’de II. Beyliğin tüm topraklarını Yakup’a geri verdi. II. II’yi tutan oğulları Çelebi Mehmed II. Yakub Bey, Osmanlılarla dosttu. 1429’da öldüğü zaman, iradesi doğrultusunda, beyliğin toprakları Osmanlı İmparatorluğu’na katıldı.
Kadı Burhaneddin Devleti
1343-1381 yılları arasında Orta Anadolu’da hüküm süren Eretna Devleti’nin ilk kadını Kadı Burhaneddin, daha sonra vezir oldu. Eretna II. Mehmed Bey öldüğünde, 1381’de Prensliğini Sivas’ta ilan etti. Asıl toprağa Samsun ve Erzincan’ın ana toprağı olan Samsun ve Sivas da ekledi. Güçlü bir devlet kuran Kadi Burhaneddin, Orta Anadolu’daki Osmanlılara, Memlüklere ve Karamanoğullarına karşı mücadele etti. 1398’de Akkoyunlu devletiyle savaşırken öldü ve durumu sona erdi.

Kadi Burhaneddin ayrıca bir şair ve bilgindi. İslam bilimleri üzerine kitaplarını ve şiirlerini topladığı Divan (1980) vardır.

Karamanoğulları
Karaman’ın Oğuz’un Avşar boynundan aşireti, Anadolu Selçukluları tarafından fethedilen Ermenek yöresine yerleşti ve irtifa kurdu. Bu kabilenin başkanı Nure Sufi, 1256 yılında öldü. Oğlu Kerimeddin Karaman Bey, prensliğini ilan etti ve Karamanoğulları Devleti’ni kurdu. Ermenek prensliğin merkezi idi. Daha sonra Mut ve Larende (bugün Karaman) yakalandı. Beyliğin merkezini Ermenek’ten Larende’ye taşıdı. Anadolu Selçuklu başkenti Konya’yı almak istese de başarılı olamadı. 1261’de Kerimeddin Karman Bey’in yerine geçen Mehmed Bey, İlhanlılara karşı savaştı. Mehmed Bey, 1277’de Konya’yı fethetti ve Alaeddin Siyavus’u Anadolu Selçuklu Sultanı olarak ilan etti; kendisi de veziriiydi. Konya’dayken Farsça yerine resmi dil olarak Türkçe ilan etti.
İlhanlıların Anadolu’dan çekilmesinden sonra Karamanoğulları Konya’yı sermaye olarak aldı. Öte yandan, sınırlarını sürekli genişleterek güçlenen Osmanlılarla komşu oldular. Sonunda, iki devlet arasındaki çatışma kaçınılmaz hale geldi. Karamanoğulları ayrıca Avrupa devletleriyle Osmanlılara, Akkoyunlu ve Timurilere karşı işbirliği yaptı. Bayezid Rumeli’de kavga ederken Karamanoğulları, diğer Anadolu beylikleri ile birlikte Osmanlı topraklarına saldırdı. Bu nedenle, II. Bayezid, 1390’da Karamanoğulları’na yürüdü ve Konya’yı aldı ve bu güçlü prensliğin yönetimine son verdi. 1402’de Ankara Savaşı’ndan sonra Karamanoğulları, topraklarını geri alarak ülkenin beyliklerini canlandırdı ve Fatih Sultan Mehmed tarafından 1466’da kaldırıldı.
Karesioğulları
Karesioğulları (Karasiogullari Prensliği, Karasi Prensliği, Karesioğullari Prensliği), yaklaşık 1297-1360 yılları arasında, bugünkü Balıkesir-Çanakkale yöresinde hüküm sürmüş, ve Osmanoğlu Beyliği’ne komşu olduğu için Osmanoğullarının genişlemesiyle en kısa ömürlü olmuş Anadolu Türk Beyliğidir. Karesi beylerinin ve Osmanlıların etkisi altında bulunan Osmanlı İmparatorluğu’nun etkisi altında olan Osmanlı İmparatorluğu’nun Rumelya topraklarının yayılmasına büyük katkı sağladı. Bugünkü Balıkesir ilinin Türkiye Cumhuriyetinin idari biriminin birinci yılına kadar Karesi adı taşıdı.

Share.

About Author

Yorum Bırak