Kaşgarlı Mahmut Kimdir

0

Kaşgarlı Mahmut, 1008 yılında Kaşgar’da bulunan Opal şehrinde doğdu.
Karahanlı’nın soyundan gelen soylu bir ailenin oğluydu. Saciye ve Hamidiye Medresesi’nde eğitim aldıktan sonra, kendisini Türkçe dil çalışmalarına adadı. Bu amaç için,
karşıya geçti
Anadolu’dan Anadolu’ya
Bağdat. 1072-1073 yılları arasında (Divan-ı lügat-it Türk) hazırladığı ünlü kitap Abbasi halifesini verdi. Kitabın orjinal kopyası
Ayasofya Müzesi bugün. Bu, “Türkçe Sözlük Divanı” anlamına gelen Divan-ı l itgat it-Türk (Kur’an-ı Lügati’t-Türkçe) ‘nin Kur’an’sı Kashgârli Mahmut’ un çevirisi değildir. İslam’dan önce
Türk edebiyatını, tarihini, coğrafyasını, folklorunu ve mitolojisini aydınlatan ansiklopediktir.

Kasgarlı Mahmut, İslamiyet’in kabulünden sonra Türk milliyetçiliğinin ilk temsilcisidir. Türk dilinin ve Türk milliyetçiliğinin en büyük konuşmacısı Kâşgar’da doğdu.

Saciye ve Hamidiye Medresesi’nde okuduktan sonra
Türkçe dil çalışmalarına kendini adamıştır. Bu amaçla Anadolu’da Bağdat’a gidip geldi. 1072-1073 yılları arasında (Divan-ı lügat-it Türk) hazırladığı ünlü kitap Abbasi halifesini verdi. Kitabın orjinal kopyası bugün Ayasofya Müzesi’nde tutuluyor. Kitabın Uygurca çevirisi sadece 1978’de yapıldı.

Mahmud’un Kaşgarlı “Türk Dillerinin Dilbilgisel Analizi” başlıklı başka bir kitabı olduğu söyleniyor. Divan, bu kitaba Lügatit Türk’ün üçüncü cildinde atıfta bulundu. Ne yazık ki, ne bu kitabın aslı ne de kopyaları bulunamamıştır.
Türkler tarafından hazırlanan sözlük, içinde yaşadıkları köyler, İslamiyetten önce sözlü edebiyatımızı aydınlatan dev bir kitap. Yazmanın amacı, Araplar
Türkçeyi öğretmek yerine, Türkçenin zenginliğini kanıtlamak ve her duygu ve düşünceyi ifade etmek için, Arap atlarıyla koşu atları olarak rekabet edebiliyor. Mahmud Mahmut, ilk önemli dil bilgimiz olan iyi silahları kullanan bir askerdir. Kitabının önsözünde şu ilginç cümleleri okuduk: “Türk’ün, Türkmen’in, Oğuz’un, Çigil’in, Yagma’ın, Kırgız’ın lisanlarını ve kafiyelerini tamimiyle zihnimde nakşettim. Bu hususta o kadar ileri gittim ki, her taifenin lehçesi bence en mükemmel surette elde edilmiş oldu… Türk dili ile Arab dilinin at başı beraber yürüdükleri bilinsin diye…”
“Türk Sözlüğünün Divanı” anlamına gelen Kâşgarlı’nın bu eseri, yalnız bir
sözlük değil;

İslam öncesi Türk edebiyatını, tarihini, coğrafyasını, folklorunu ve mitolojisini aydınlatan bir ansiklopedik eserdir. Bilindiği gibi, XI. yüzyıl tüm İslam ülkelerinde Türklerin hâkim olduğu bir dönem. Karahanlılar devleti, özellikle Büyük Selçuklu Devleti, askeri ve medeniyet bu dönemde en parlak zamandır. O dönemde, Türk egemen milletlerin Türk dilini öğrenmesi gerekiyordu. Divan-ı Lügat-it-Türk, yabancılara Türkçe öğretmek için Bağdat’ta 1073-1077 yılları arasında yazılmış bir sözlüktür. Eser, Türkçeyi Araplara tanıtmak için yazıldığı gibi Arapça olarak yazılmıştır. Türk deyimleri, şiirleri ve atasözleri var. Bu kelimeyi bize ilk bildiren Mahmudqar Mahmut’dur. Türk. (Turkishr Türkçe âr) kuvvet, güç ve güç anlamına gelir.

Divan-ı Lügat-it-Türk’teki kelimelerin anlamları Arapça olarak yazılmıştır. 7500 kelimelik Türkçe kelimesi Arapça olarak verilirken, koş sav leri adlı şiirler, ir sagu ir adlı öz şafaklar, şiirler ve epik eserler alınmıştır. Kelime ile ilgili kelimeler, benzetme, bilgelik, şiir, mit; tarih coğrafyası; halk edebiyatı folklor bilgisi ve verilen örnekler; gramer kuralları; Türkolojinin temelleri atıldı. Türkologların görüşü: “Göktürk Yazıtları ve Divan-ı Lügat-it-Türk’ün keşfi, Türklük için çok büyük bir kazanç olmuştur.” Divân-ı Lügati’t Türk, bize Türkçenin neden şu şekilde öğrenilmesi gerektiğini anlatıyor: üne Güvenilir imamlarından biri ve Buhara kelimesi Nisaburlu’dan bir imamdan daha önce duydum. Her ikisi de, uzun bir egemenlik emrinde olacaklarından dolayı, Alas’ımız (Peygamberimiz), kıyamet belgesi, Ahir zaman karmaşası ve Oğuz Türklerinin Türk dilini öğrendiklerini söylediklerinde faturalarını ilan ediyorlar. Eğer bu doğruysa (Hadis), Türkçe dilini öğrenmek çok önemlidir. Bu doğru değilse, zihin ona emreder. Tanrı, Türk işaretlerini kaldırdı ve mülklerine aşık oldu. Allah onlara Türk adını verdi ve dünyayı ispatladı ve onlardan çıkardı. Dünya milletleri, onları herkesten daha üstün olan yarı ellerin ellerine verdi. İşçileri onlarla azizleştirdi ve Türkler dileklerini yaptı ve onları kötülüklerin kötülüklerinden korudu. Onlara hedef olmaktan korunmak, aklına düşen şey yoluna devam etmektir.

Kaşgarlı Mahmud, Türklere hayran kalan ve çalışmalarına yürekten inanan bir bilim adamı. Divan daha sonra birçok bilim adamı tarafından kullanıldı. Antepli Aynî olarak bilinen Bedreddin Mahmud, İkıs’l-Cumân fı Tarihi Ehli’z-Zamân ve Katip Çelebi Keşfü’z-Zûnun’da Divan hakkında konuşuyor. Fakat yıllarca unutulduktan sonra, neden sâvî’in Ali Emiri’nin (1857-1923) Rifat Bilge’nin denetiminde kiliseden geçirdiği, Büyük Vizier Tal’at Paşa’nın (1874-1921) elindeki? -1953) 1928’de C. Brochkelmann, Kaşgarlı ile ilgili araştırma yaptı. Dankoff’un Divânü Lugât – Türkçe çevirisi ve James Kelly’nin makaleleri de yeni çalışmalar olarak belirtilmelidir.

Divani Lugat-it Türk’ün bilinen tek kopyası İstanbul’da.

Share.

About Author

Yorum Bırak